Czarna dama polskich ogrodów, czyli o malwie czarnej…

malwa

Malwa czarna – surowiec zielarski stanowi jej kwiat. Jest niezwykle bogaty w śluz oraz antocyjany (malwidynę) barwiące jej kwiaty na ciemny kolor. Zawiera także fitoestrogeny, żywice, sole mineralne, garbniki, flawonoidy oraz kwasy fenolowe . Ze względu na zawartość śluzu kwiat malwy czarnej stosuje się w stanach zapalnych dróg oddechowych z towarzyszącym kaszlem, podrażnieniem gardła, błon śluzowych, przy chrypce oraz jako środek łagodzący na skórę. Medycyna tradycyjna poleca ją także w zaburzeniach hormonalnych podczas miesiączki oraz w celu łagodzenia objawów przekwitania ze względu na obecność fitoestrogenów. Suszone kwiaty służą do barwienia tkanin oraz win, likierów, a także wszelkich przetworów domowych i stanowią dodatek do herbatek ziołowych.

Zastosowanie w lecznictwie: Odwar z kwiatów zebranych w wakacje – 1 łyżkę kwiatów malwy zalać 1 szklanką wody, gotować do wrzenia, odstawić na pół godziny, odcedzić.

Odwar można pić w celu łagodzenia nieżytów gardła i krtani, a także stosować jako płukankę lub płyn do przemywania skóry. Łagodzi podrażnienia, objawy stanu zapalnego (kaszel, chrypka), łagodzi i koi. Można także go pić w stanach zapalnych przewodu pokarmowego podobnie jak prawoślaz lekarski.

Podobne właściwości mają maceraty z liści lub kwiatów malwy czarnej.

Antocyjany i flawonoidy uszczelniają naczynka krwionośne, wspomagają mikrokrążenie oka i jego właściwe odżywienie. Są także korzystne przy żylakach i uczuciu ciężkości nóg.

W innych celach np. łagodzeniu zaburzeń miesiączkowych zaleca się pić 1 szklankę dziennie. Medycyna tradycyjna poleca malwę czarną przy menstruacji, klimakterium, bezpłodności oraz innych zaburzeniach cyklu.

Zastosowanie w kuchni: Kwiaty malwy czarnej to przede wszystkim naturalne barwniki dodawane do żywności. Pogłębiają kolor trunków alkoholowych (likierów, win), przetworów. Najczęściej jednak spotyka się je w mieszankach ziołowych i herbatkach. Ich dodatek nadaje kolor i przyjemniejszy smak herbatkom.

Zastosowanie w kosmetyce: Odwar z kwiatów malwy uszczelnia naczynka włosowate przez co jest korzystny dla osób z cerą naczyniową i bardzo reaktywną. Można go pić w celu lepszego uszczelniania naczynek. Dodawana jest obecnie do kremów, maseczek, toników, mleczek do zmywania oraz innych kosmetyków dedykowanych cerze wrażliwej i skłonnej do zaczerwienień. Wchodzi w skład szamponów łagodzących podrażnienia.

„Rezedy wonią bogate.
Biedronkom podają usta,
A malwy dziwią się – dziwią,
Jak pięknie w barwnych im chustach…”

Malwy różowe są piękne, ale te czarne to prawdziwe damy w polskich ogrodach…

ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 4 (77), 24 – 35

Kużnicka B., Dziak M.: Zioła i ich zastosowanie. PZWL, Warszawa 1987

Kozłowski J.: Rośliny bogate w barwniki oraz ich znaczenie i zastosowanie. Cz.I. Wiad. Ziel., 2002, 5, 9-12

http://espz.pl/materialy/klimakterium.pdf
Post Fitoter 2015; (16)4: 216-222
G Nowak, J Nawrot – Herba Polonica, 2009 – herbapolonica.pl
Postępy Fitoterapii 2/2000, s. 10-16

O naturalnych przeciwutleniaczach, czyli antocyjanach…

czarny_bez

Antocyjany to liczna grupa związków występujących w niemalże wszystkich organach roślin wyższych w znacznych ilościach. Posiadają zabarwienie zależne od pH: od czerwieni w środowisku kwaśnym po niebieską w zasadowym. Wśród roślin jadalnych główne ich źródło stanowią owoce typu jagody: czarne jagody, winogrona, jeżyny , a także awokado, bakłażan, czerwona cebula i inne. Na ogół dobrze rozpuszczają się w wodzie i pełnią funkcję barwników roślinnych.

Nazwa: antocyjany pochodzi od nazwy łacińskiej pierwszego z wyizolowanych związków: cyjaniny z bławatka (Centaurea cyanus). Inne źródła podają jej greckie tłumaczenie: anthos – kwiat, kyanos – niebieski. Dla roślin stanowią endogenne substancje chroniące je przed niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych. Dzięki ciekawym barwom pomagają roślinom wabić owady.

Właściwości farmakologiczne

Antocyjany jako substancje zbliżone do flawonoidów pod względem biochemicznym posiadają niektóre wspólne z nimi właściwości.

Pierwszą z nich jest działanie przeciwzapalne i wzmacniające na ścianki naczyń włosowatych. Jest ono związane z hamowaniem aktywności enzymów takich jak: kolagenaza, czy elastaza, powodujących rozkład kolagenu. W wyniku ich aktywności zmniejsza się przepuszczalność naczyń włosowatych oraz ich kruchość. Łagodzą one także niektóre objawy zapalenia takie jak: obrzęk.

Ta właściwość została wykorzystana w oftalmologii w leczeniu objawów takich jak: krwawienia i problemy krążeniowe w obrębie oka. Poprzez poprawę ukrwienia w obrębie tęczówki oka polepsza się ostrość widzenia, szczególnie w trudnych warunkach. Wpływają one także na regenerację rodopsyny, co również korzystnie oddziałuje na ostrość widzenia. Chronią siatkówkę przed uszkodzeniami. Wpływają na zmianę aktywności niektórych enzymów. Stabilizują kolagen w siateczce beleczkowania, co wpływa negatywnie na rozwój jaskry. Pomocniczo stosuje się je również w leczeniu schorzeń związanych z krążeniem obwodowym.

Posiadają właściwości antyoksydacyjne oraz hamują powstawanie wolnych rodników. Biorą także udział w aktywacji niektórych enzymów oraz receptorów.

Poleca się ich spożycie zarówno w profilaktyce miażdżycy oraz w celu zmniejszania ryzyka nowotworów. W tym aspekcie wykorzystywane są właściwości antyoksydacyjne oraz zdolność do hamowania enzymu cyklooksygenazy w odniesieniu do nowotworów nabłonkowych. In vitro odkryto ich zdolności antyproliferacyjne w komórkach nowotworowych. W badaniach wykazano także ich związek z łagodzeniem działań niepożądanych powstałych w wyniku chemioterapii takich jak: zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego na przykład biegunka, mdłości oraz trombocytopenia.

W oddziaływaniu na układ krwionośny poza efektem wzmacniania ścianek naczyń włosowatych, hamują ponadto agregację płytek oraz łagodzą objawy stanu zapalnego. Działają ochronnie na komórki mięśnia sercowego oraz wpływają korzystnie na profil lipidowy krwi. Zaleca się spożycie winogron i picie czerwonego wina jako naturalnych pokarmów wpływających ochronnie na serce oraz jako składników diety przeciwmiażdżycowej.

Wykazano także, że wywierają korzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową. Hamują bowiem ich wchłanianie w jelicie cienkim oraz obniżają przez to poziom cukru we krwi.

Antocyjany wywierają ochronny wpływ na komórki wątroby w przebiegu wirusowego zapalenia wątroby typu A i B oraz łagodzą objawy zapalenia trzustki.

Najciekawszym jednak wydaje się doniesienie o korzystnym działaniu antyoksydantów na niedokrwienne uszkodzenia mózgu. Regularne ich spożywanie wpływa ochronnie na komórki nerwowe mózgu po przebytym udarze oraz na odwracalność zmian starzeniowych w nich zachodzących.

Inne zastosowania:

Antocyjany jako naturalne barwniki znalazły zastosowanie w barwieniu żywności, chociażby w odniesieniu do napojów, czy słodkości. Ulegają jednak łatwo rozkładowi, zaś barwa jest zmienna w zależności od środowiska. Na trwałość mogą wpływać takie czynniki jak: temperatura, światło, dostęp tlenu czy skład żywności i jego oddziaływanie na barwnik. Spośród nich największy wpływ wywiera wysoka temperatura. W wyniku ogrzewania dochodzi do hydrolizy wiązania glikozydowego do niestabilnych aglikonów lub powstania bezbarwnych chalkonów. W produkcji używa się głównie ekstraktu z czarnej porzeczki (E163(iii)) oraz ze skórki winogron (E163(i)). Ekstrakty z korzenia marchwi zawierają z kolei dość stabilne termicznie związki, toteż wykorzystuje się je w celu barwienia napojów pitnych na kolor czerwony. Ze względu na aktywność antybakteryjną niektórych związków mogą pełnić one rolę naturalnych konserwantów żywności.

Główne źródła antocyjanów stosowanych w lecznictwie:

  1. Owoc borówki czernicy (Myrtilli fructus, Vaccinium myrtillus): glikozydy cyjanidyny, malwidyny, delfininidyny, petunidyny oraz peonidyny.
  2. Owoc bzu czarnego (Sambuci fructus, Sambucus nigra): chryzantemina, sambucyna i sambucyjanina oraz ich pochodne.
  3. Kwiat bławatka (Cyani flos, Centaurea cyanus): cyjanina
  4. Kwiat hibiskusa (Hibisci flos, Hibiscus sabdariffa): delfinidyna i hibiscyna
  5. Kwiat malwy czarnej (Malvae arboreae flos, Althaea rosea var. nigra): glikozydy malwidyny i delfinidyny.

Występują także w owocach porzeczki czarnej (Ribes nigrum), w liściach kapusty czerwonej, czarnej marchwi, winogronach, truskawkach oraz kukurydzy (w okrywie nasiennej).

Przykłady zastosowania antocyjanów w preparatach:

Niektóre z roślin zawierających antocyjany jako ciała czynne są używane w fitoterapii nie od dziś. Najbardziej znane ich źródło to owoce borówki czernicy (Vaccinium myrtillus). W wielu badaniach klinicznych potwierdzono właściwości uszczelniające na naczynia krwionośne, poprawę krążenia żylnego i korzystny wpływ ekstraktów w leczeniu hemoroidów. Jagoda czarna wchodzi w skład wielu suplementów w połączeniu z luteiną oraz witaminami.

Antocyjany aroniowe (Aronia melanocarpa) są składnikami preparatów przeznaczonych dla osób, które odczuwają pogarszającą się ostrość widzenia i pracują długo przy komputerze, a także suplementów dla osób z zaburzeniami układu krążenia, ryzykiem nadciśnienia i jego wahaniami. Sproszkowany owoc aronii czarnoowocowej w preparatach doustnych zaleca się spożywać w celu ogólnego wzmocnienia organizmu oraz procesów antyoksydacyjnych w nim zachodzących.

W medycynie tradycyjnej z kolei często używany jest w formie naparów chaber bławatek zarówno do użytku wewnętrznego jak i w formie okładów. Herbatka do picia jest moczopędna, żółciopędna. Przemywania i okłady na oczy łagodzą stany zapalne.

Napar z hibiskusa (Hibiscus sabdariffa) jest używany pomocniczo w nadciśnieniu, jako środek moczopędny, pobudzający trawienie i przyspieszający przemianę materii, wzmacniający odporność i naturalny antyoksydant. Wykazano w badaniach korzystny jego wpływ na poziom cholesterolu, leczenie otyłości oraz niektóre choroby nowotworowe.

Antocyjany stanowią ciekawą grupę ciał czynnych, stwarzającą duże perspektywy do poszukiwania nowych surowców, ciał czynnych i kolejnych kierunków badań ich zastosowania fitoterapeutycznego, szczególnie w odniesieniu do chorób cywilizacyjnych.


Piśmiennictwo u autora

Czarna róża…czarna malwa…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Malwa czarna nazywana jest także czarną różą, ślazem ogrodowym. Surowiec leczniczy stanowi ciemny kwiat. Jest on bogaty w śluz i antocyjany (pochodne malwidyny, delfinidyny). Zawiera także flawonoidy, w tym kwercetynę, związki fenolowe oraz garbniki. Najczęściej stosuje się go na stany zapalne przewodu pokarmowego oraz układu oddechowego. Wchodzi w skład mieszanek ziołowych jako składnik poprawiający wygląd i ich smak.

Zastosowanie w lecznictwie: Herbatka z malwy czarnej – 1 łyżeczkę rozdrobnionych kwiatów zalać szklanką gorącej wody. Pozostawić pod przykryciem na 10 minut. Odcedzić i pić osłonowo na górne drogi oddechowe minimum 2 razy dziennie.

Herbatka łagodzi stan zapalny (jamy ustnej, gardła, przełyku, oskrzeli, żołądka), zmniejsza podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej i gardła, wspomaga odkrztuszanie i łagodzi suchy kaszel. Przynosi ulgę w chrypce i zapaleniu krtani.

Herbatkę z malwy czarnej można pić także osłonowo na przewód pokarmowy, pomocniczo przy wrzodach.

W medycynie tradycyjnej malwę czarną stosuje się w regulacji cyklów menstruacyjnych u kobiet oraz w celu wywołania miesiączki. Nie powinny jednak stosować kobiety w ciąży.

Wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu moczowego.

Zastosowanie w kuchni: Kwiaty malwy są jadalne. Można je smażyć w cieście lub spożywać kandyzowane. Suszone kwiaty dodaje się do ciast oraz napojów takich jak: herbata. Płatki kwiatów wzmacniają kolor nalewek i wina. Zdobią także sałatki owocowe i warzywne.

Moja ulubiona herbatka z kwiatem malwy czarnej:

Na 100 g mieszanki: 70 g dobrej czarnej herbaty liściastej, 5 g czystka, 5 g kwiatów bławatka, 5 g trawy cytrynowej, całe kwiaty malwy czarnej, suszona cytryna lub limonka, ewentualnie suszone plasterki pigwy.

Zastosowanie w kosmetyce: Płyn do cery naczynkowej: wykonać jak herbatkę powyżej. Ostudzić i zanurzyć w niej płatek higieniczny. Przemywać delikatnie skórę twarzy. Antocyjany wzmacniają kruche naczynka włosowate. Flawonoidy dodatkowo uszczelniają naczynia krwionośne oraz działają przeciwzapalnie.

Okłady na opuchnięte oczy: wykonać napar z kwiatu malwy. Schłodzić. Przykładać w przypadku obrzęku powiek, na zmęczone, opuchnięte oczy oraz pomocniczo przy zapaleniu spojówek.

Czarna królowa…czarna róża…czarna malwa… od czerwca będzie można zbierać jej kwiaty i dodawać do herbaty…

Herbatka z kwiatu jednego dnia…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ketmia szczawiowa – surowiec zielarski to „kwiat” hibiskusa, a dokładnie: kielichy zebrane podczas dojrzewania owoców. Stawi źródło antocyjanów oraz flawonoidów. Zawiera pektyny i śluz oraz kwasy takie jak: hibiskusowy czy cytrynowy. Jest kwaśny w smaku. Używany głównie jako dodatek do herbat smakowych.

Zastosowanie w lecznictwie:

1. Hibiskus pobudza apetyt i wspomaga wydzielanie soku żołądkowego. W tym celu zaleca się picie herbatki z hibiskusa na czczo przed posiłkami.

2. Hibiskus obniża ciśnienie. Przynosi efekt w przypadku lekkiego nadciśnienia. Za działanie odpowiadają antocyjany.

3. Łagodnie przeczyszcza (pektyny, śluzy).

4. Działa moczopędnie (flawonoidy). Wspomaga leczenie infekcji układu moczowego.

5. Wykazuje aktywność przeciwbakteryjną  wobec wielu szczepów bakterii. W medycynie Wschodu używany jako środek przeciwrobaczy.

6. Jest naturalnym antyoksydantem.

7. Może być stosowany do przemywania skóry jako środek przeciwzapalny.

8. Przyspiesza przemianę materii i działa żółciopędnie.

9. Wykazano także w badaniach korzystny wpływ na poziom cholesterolu, na leczenie otyłości, niektóre choroby nowotworowe oraz na odporność.(http://www.czytelniamedyczna.pl/3871,wlasciwosci-lecznicze-ketmii-szczawiowej-hibiscus-sabdariffa-l.html).

Przeciwwskazania: ciąża, osoby starające się o dziecko (istnieją badania, w których wysnuwa się wnioski, że może wpływać niekorzystnie na płodność).

Zastosowanie w kuchni: Najczęściej jednak hibiskus kojarzy nam się z napojami, szczególnie pitymi w okresie zwiększonego narażenia na infekcje układu oddechowego. W smaku herbatka  jest dość kwaśna lub cierpka jak kto woli, ale za to znakomita jako nieodzowny składnik kuracji oczyszczających. Poza antocyjanami dostarcza organizmowi witaminę C oraz kwasy organiczne.

Domowa herbatka z hibiskusa: wsypać 1-2 łyżeczki do kubeczka i zalać je gorącą wodą. Zaparzyć pod przykryciem przez 10 minut. Odcedzić i pić na ciepło. W wersji egipskiej jako carcade dosładza się ją maksymalnie cukrem.

Karkade na młodość (wg mojego przepisu): w równych częściach: chaber bławatek, kwiat hibiskusa, skórka z limonki. Składniki zalać gorącą wodą i zaparzać pod przykryciem przez 10-15 minut. Odcedzić. Pić 1 raz dziennie. Dosłodzić do smaku.

Zastosowanie w kosmetyce: Tonik do twarzy: wykonać jak herbatkę. Namoczyć płatek i przemywać twarz o cerze ze skłonnością do zaczerwienień.

Kwiat hibiskusa wchodzi w skład kremów i kosmetyków zmiękczających, złuszczających (naturalne kwasy organiczne) oraz do pielęgnacji cery naczynkowej (flawonoidy, antocyjany).

Maseczka oczyszczająca: 1 łyżka surowca (zgniecione płatki), 1 łyżka zmielonych nasion kozieradki, przegotowana woda. Składniki stałe wymieszać, dodawać do nich małymi porcjami wodę do uzyskania papki. Nakładać na twarz na 15 minut. Spłukać delikatnie wodą.

Hibiskus to kwiat prawie jednego dnia – kwitnie krótko, za to pięknie… Bogaty w substancje lecznicze –  wciąż mało znany i jeszcze nie doceniony…